راهنمای جامع ماده ۱۰۹ قانون مالیات‌های مستقیم؛ نحوه محاسبه مالیات مؤسسات بیمه و تبصره‌های آن

ماده ۱۰۹ – درآمد مشمول مالیات در مورد مؤسسات بیمه ایرانی عبارت است از:
۱ – ذخایر فنی در آخر سال مالی قبل.
۲ – حق بیمه دریافتی در معاملات بیمه مستقیم پس از کسر برگشتی‌ها و تخفیف‌ها.
۳ – حق بیمه بیمه‌های اتکایی وصولی پس از کسر برگشتی‌ها.
۴ – کارمزد و مشارکت در سود معاملات بیمه‌های اتکایی واگذاری.
۵ – بهره سپرده‌های بیمه‌گر اتکایی نزد بیمه‌گر واگذارکننده.
۶ – سهم بیمه‌گران اتکایی بابت خسارت پرداختی بیمه‌های غیر زندگی و بازخرید و سرمایه و مستمری‌های بیمه‌های زندگی.
۷ – سایر درآمدها پس از کسر:
۱ – هزینه تمبر قراردادهای بیمه.
۲ – هزینه‌های پزشکی بیمه‌های زندگی.
۳ – کارمزدهای پرداختی از بابت معاملات بیمه مستقیم.
۴ – حق بیمه‌های اتکایی واگذاری.
۵ – سهم صندوق تأمین خسارت‌های بدنی از حق بیمه اجباری مسئولیت مدنی دارندگان وسائل نقلیه موتوری زمینی در مقابل شخص ثالث.
۶ – مبالغ پرداختی از بابت بازخرید و سرمایه و مستمری‌های بیمه زندگی و خسارت پرداختی از بابت بیمه‌های غیر زندگی.
۷ – سهم مشارکت بیمه‌گزاران در منافع.
۸ – کارمزدها و سهم مشارکت بیمه‌گران در سود معاملات بیمه‌های اتکایی قبولی.
۹ – بهره متعلق به سپرده‌های بیمه‌های اتکایی واگذاری.
۱۰ – ذخایر فنی در آخر سال مالی.
۱۱ – سایر هزینه‌ها و استهلاکات قابل قبول.

تبصره ۱ – انواع ذخایر فنی مؤسسات بیمه (اندوخته‌های فنی موضوع ماده ۶۱ قانون تأسیس بیمه مرکزی ایران و بیمه‌گری) برای هر یک از رشته‌های بیمه و میزان و طرز محاسبه آنها به موجب آیین‌نامه‌ای خواهد بود که از طرف بیمه مرکزی ایران تهیه و پس از موافقت شورای عالی بیمه به تصویب وزیر امور اقتصادی و دارایی خواهد رسید.

تبصره ۲ – انواع ذخایر فنی بیمه مرکزی ایران برای هر یک از رشته‌های بیمه و میزان و طرز محاسبه آنها از طرف مجمع عمومی بیمه مرکزی ایران تعیین خواهد شد.

تبصره ۳ – در معاملات بیمه مستقیم حق بیمه و کارمزدها و تخفیف حق بیمه و سهم مشارکت بیمه‌گزاران در منافع و نحوه احتساب آنها با رعایت مقررات تعیین شده از طرف شورای عالی بیمه خواهد بود. کلیه اقلام مزبور به استثنای کارمزد باید در قرارداد بیمه ذکر شده باشد.

تبصره ۴ – اقلام مربوط به معاملات بیمه‌های اتکایی اعم از قبولی یا واگذاری بر اساس شرایط قراردادها و یا توافق‌های مؤسسات بیمه ذیربط خواهد بود.

تبصره ۵ – مؤسسات بیمه خارجی که با قبول بیمه اتکایی از مؤسسات بیمه ایرانی تحصیل درآمد می‌نمایند مشمول مالیاتی به نرخ دو درصد حق‌بیمه دریافتی و سود حاصل از سپرده مربوط در ایران می‌باشند. در صورتی که مؤسسات بیمه ایرانی در کشور متبوع مؤسسه بیمه‌گر اتکایی دارای فعالیت بیمه بوده و از پرداخت مالیات بر معاملات اتکایی معاف باشند مؤسسه مزبور نیز از پرداخت مالیات دولت ایران معاف خواهد شد. مؤسسات بیمه ایرانی مکلفند در موقع تخصیص حق بیمه به نام بیمه‌گر اتکایی خارجی مشمول مالیات موضوع این تبصره دو درصد آن را به عنوان مالیات بیمه‌گر اتکایی کسر نمایند و وجوه کسر شده در هر ماه را منتهی ظرف سی روز به ضمیمه صورتی حاوی مشخصات بیمه‌گر اتکایی و حق بیمه متعلق به حوزه مالیاتی مربوط ارسال و وجه مزبور را به حساب مالیاتی پرداخت نمایند.

راهنمای کاربردی و نکات طلایی برای مودیان و کارفرمایان

• ✓ انطباق دقیق محاسبات ذخایر فنی با مصوبات: مطمئن شوید فرمول محاسبه ذخایر فنی طبق آیین‌نامه مصوب شورای عالی بیمه و تاییدیه وزیر اقتصاد (تبصره ۱) باشد؛ در غیر این صورت افزایش ذخایر جزء هزینه‌های قابل کسر پذیرفته نخواهد شد.
• ✓ درج تمام اقلام در بیمه‌نامه: بر اساس تبصره ۳، تمام تخفیفات و حق بیمه‌ها باید صریحاً در بیمه‌نامه چاپ شده باشند. اعمال تخفیفات خارج از قرارداد باعث رد هزینه تخفیف در رسیدگی مالیاتی می‌گردد.
• ✓ التزام به مهلت ۳۰ روزه تبصره ۵: مالیات کسر شده بیمه‌گران اتکایی خارجی باید کسر و ظرف ۳۰ روز همراه با فهرست مشخصات ارسال شود. تاخیر در پرداخت، مشمول مسئولیت تضامنی و جرایم ماده ۱۸۲ قانون مالیات‌های مستقیم خواهد شد.

۱
آیا نرخ مالیات شرکت‌های بیمه ایرانی متفاوت از سایر اشخاص حقوقی است؟

خیر، ماده ۱۰۹ صرفاً «درآمد مشمول مالیات» (نحوه محاسبه سود خالص) را تعیین می‌کند. نرخ مالیات پرداختی پس از محاسبه سود، طبق ماده ۱۰۵ همان نرخ ۲۵ درصد است.

۲
کدام اقلام در معاملات بیمه مستقیم باید در متن قرارداد و بیمه‌نامه ذکر شوند؟

طبق تبصره ۳ ماده ۱۰۹، کلیه اقلام اعم از حق بیمه، تخفیف حق بیمه و سهم مشارکت بیمه‌گزاران در منافع باید حتماً در بیمه‌نامه ذکر شوند. تنها «کارمزد» از این قاعده مستثنی است.

۳
تکلیف تکلیفی شرکت‌های بیمه ایرانی در خصوص واگذاری اتکایی به شرکت‌های خارجی چیست؟

مطابق تبصره ۵، شرکت بیمه ایرانی باید ۲ درصد از حق بیمه تخصیصی و سود سپرده متعلق به بیمه‌گر اتکایی خارجی را کسر کرده و منتهی ظرف ۳۰ روز از پایان ماه به حساب سازمان امور مالیاتی واریز نماید.

۴
مرجع تایید نحوه محاسبه ذخایر فنی برای شرکت‌های بیمه چیست؟

براساس تبصره ۱، آیین‌نامه نحوه محاسبه ذخایر فنی توسط بیمه مرکزی تهیه، به تصویب شورای عالی بیمه رسیده و نهایتاً باید به تایید وزیر امور اقتصادی و دارایی برسد.