تحلیل تخصصی و محاسبه مالیات بر ارث طبق ماده 20 قانون مالیات‌های مستقیم + نرخ‌ها و معافیت‌ها

ماده ۲۰ – نرخ مالیات بر ارث نسبت به سهم‌الارث به شرح زیر می‌باشد:

تا ۵۰۰۰۰۰ ریال: طبقه اول (معاف) | طبقه دوم (معاف) | طبقه سوم (۱۵%)
از ۵۰۰۰۰۰۱ ریال تا ۱۰۰۰۰۰۰ ریال نسبت به مازاد ۵۰۰۰۰۰۰ ریال: طبقه اول (معاف) | طبقه دوم (۱۵%) | طبقه سوم (۲۰%)
از ۱۰۰۰۰۰۱ ریال تا ۲۰۰۰۰۰۰ ریال نسبت به مازاد ۱۰۰۰۰۰۰ ریال: طبقه اول (معاف) | طبقه دوم (۲۰%) | طبقه سوم (۲۵%)
از ۲۰۰۰۰۰۱ ریال تا ۳۰۰۰۰۰۰ ریال نسبت به مازاد ۲۰۰۰۰۰۰ ریال: طبقه اول (۵%) | طبقه دوم (۲۵%) | طبقه سوم (۳۰%)
از ۳۰۰۰۰۰۱ ریال تا ۴۰۰۰۰۰۰ ریال نسبت به مازاد ۳۰۰۰۰۰۰ ریال: طبقه اول (۷.۵%) | طبقه دوم (۳۰%) | طبقه سوم (۳۵%)
از ۴۰۰۰۰۰۱ ریال تا ۶۰۰۰۰۰۰ ریال نسبت به مازاد ۴۰۰۰۰۰۰ ریال: طبقه اول (۱۰%) | طبقه دوم (۳۰%) | طبقه سوم (۴۰%)
از ۶۰۰۰۰۰۱ ریال تا ۸۰۰۰۰۰۰ ریال نسبت به مازاد ۶۰۰۰۰۰۰ ریال: طبقه اول (۱۲.۵%) | طبقه دوم (۴۰%) | طبقه سوم (۴۵%)
از ۸۰۰۰۰۰۰۱ ریال تا ۱۰۰۰۰۰۰۰ ریال نسبت به مازاد ۸۰۰۰۰۰۰ ریال: طبقه اول (۱۵%) | طبقه دوم (۴۵%) | طبقه سوم (۵۰%)
از ۱۰۰۰۰۰۰۱ ریال تا ۱۵۰۰۰۰۰۰ ریال نسبت به مازاد ۱۰۰۰۰۰۰۰ ریال: طبقه اول (۱۷.۵%) | طبقه دوم (۵۰%) | طبقه سوم (۶۰%)
از ۱۵۰۰۰۰۰۱ ریال تا ۲۰۰۰۰۰۰۰ ریال نسبت به مازاد ۱۵۰۰۰۰۰۰۰ ریال: طبقه اول (۲۰%) | طبقه دوم (۵۵%) | طبقه سوم (۷۰%)
از ۲۰۰۰۰۰۰۱ ریال به بالا نسبت به مازاد ۲۰۰۰۰۰۰۰ ریال: طبقه اول (۲۵%) | طبقه دوم (۶۵%) | طبقه سوم (۸۰%)

‌تبصره ۱ – معافیت سهم‌الارث هر یک از وراث طبقه اول که کمتر از بیست سال سن داشته باشند یا محجور و یا معلول ازکارافتاده یا صرفاً مشغول‌تحصیل بوده و کمتر از ۲۵ سال تمام سن داشته باشند و همچنین فرزندان اناث متوفی که تا حین‌الفوت متوفی شوهر اختیار نکرده‌اند به سه میلیون ریال‌افزایش خواهد یافت و مازاد طبق نرخ مقرر مربوط مشمول مالیات می‌باشد.
‌تبصره ۲ – در صورتی که وراث طبقه دوم کمتر از بیست سال سن یا محجور یا معلول ازکارافتاده و یا صرفاً به تحصیل اشتغال داشته و کمتر از‌بیست و پنج سال تمام داشته باشند معافیت سهم‌الارث آنها به یک میلیون و پانصد هزار ریال افزایش خواهد یافت و مازاد طبق نرخ مقرر مربوط‌مشمول مالیات خواهد بود.
‌تبصره ۳ – هر گاه بین وراث عیال یا حداقل یک فرزند کمتر از بیست سال سن یا محجور و یا معلول ازکارافتاده و یا فرزند کمتر از بیست و پنج سال‌سن و صرفاً مشغول تحصیل وجود داشته باشد و اموال غیر منقول متوفی منحصر به یک خانه یا آپارتمان محل سکونت وراث باشد جمع معافیت‌های‌سهم‌الارث معادل ارزش خانه یا آپارتمان یا مبلغ بیست میلیون ریال هر کدام کمتر است افزایش می‌یابد و در صورتی که جمع معافیت‌های سهم‌الارث‌معادل یا بیشتر از حد نصاب مذکور باشد حکم این تبصره جاری نخواهد بود.

راهنمای کاربردی و نکات طلایی برای مودیان و کارفرمایان

• ✓ شرط عدم تاهل فرزندان اناث: شرط برخورداری دختران متوفی از معافیت ۳ میلیون ریالی تبصره ۱، «عدم اختیار شوهر تا حین‌الفوت متوفی» است. ازدواج بعد از فوت متوفی مانع استفاده از این معافیت نخواهد بود.
• ✓ اثبات اشتغال به تحصیل: فرزندان پسر یا وراث زیر ۲۵ سال برای بهره‌مندی از معافیت‌های ترجیحی تبصره ۱ و ۲ باید مدارک رسمی اشتغال «صرف به تحصیل» از مراجع آموزشی معتبر ارائه نمایند.
• ✓ انحصار ملک غیرمنقول در تبصره ۳: شرط کلیدی اعمال معافیت ۲۰ میلیون ریالی مسکن در تبصره ۳، «منحصر به فرد بودن» خانه یا آپارتمان محل سکونت است. وجود هرگونه ملک غیرمنقول دیگر، این تبصره را غیرقابل اجرا می‌سازد.
• ✓ محاسبه تصاعدی نسبت به مازاد: در تمامی پله‌های جدول ماده 20، نرخ‌های مالیاتی اعلام‌شده (مثلاً ۵٪، ۱۰٪ یا ۲۵٪) صرفاً نسبت به «مازاد» حد نصاب پله قبلی اعمال می‌شوند نه کل سهم‌الارث.

۱
معافیت سهم‌الارث دختر مجرد متوفی طبق تبصره 1 ماده 20 چقدر است؟

مطابق تبصره ۱ ماده 20، سقف معافیت سهم‌الارث فرزندان اناث که تا زمان فوت متوفی مجرد بوده و شوهر اختیار نکرده باشند، به سه میلیون (۳,۰۰۰,۰۰۰) ریال افزایش می‌یابد و مازاد آن طبق جدول پلکانی مشمول مالیات است.

۲
شرایط استفاده از معافیت ۲۰ میلیون ریالی مسکن در تبصره ۳ چیست؟

وجود همسر یا حداقل یک فرزند زیر ۲۰ سال، محجور، معلول یا محصل زیر ۲۵ سال در بین وراث، و همچنین منحصر بودن اموال غیرمنقول متوفی به تنها یک خانه یا آپارتمان محل سکونت، از شرایط اصلی این معافیت است.

۳
میزان معافیت وراث طبقه دوم در صورت داشتن شرایط خاص چقدر است؟

براساس تبصره ۲ ماده 20، اگر وراث طبقه دوم کمتر از ۲۰ سال سن داشته، محجور، معلول ازکارافتاده یا محصل زیر ۲۵ سال باشند، معافیت آن‌ها به یک میلیون و پانصد هزار (۱,۵۰۰,۰۰۰) ریال افزایش می‌یابد.

۴
حداکثر نرخ مالیاتی ماده 20 برای سهم‌الارث‌های بالای ۲۰ میلیون ریال چقدر است؟

برای مازاد بر ۲۰,۰۰۰,۰۰۰ ریال سهم‌الارث، نرخ مالیاتی برای طبقه اول ۲۵ درصد، برای طبقه دوم ۶۵ درصد و برای طبقه سوم ۸۰ درصد محاسبه می‌شود.