راهنمای جامع ماده 187 قانون مالیات‌های مستقیم؛ تکالیف دفاتر اسناد رسمی و گواهی انجام معامله

ماده ۱۸۷ قانون مالیات‌های مستقیم یکی از کلیدی‌ترین و حساس‌ترین مقررات در حوزه معاملات رسمی املاک و مستغلات است که زنجیره ارتباطی میان مودیان مالیاتی، دفاتر اسناد رسمی و سازمان امور مالیاتی کشور را به طور دقیق تنظیم می‌کند. شناخت دقیق تکالیف مندرج در این ماده و تبصره‌های آن، از بروز خسارات مالی و حقوقی سنگین در هنگام خرید، فروش، اقاله یا فسخ اسناد رسمی جلوگیری می‌نماید.

تفسیر و تحلیل تخصصی ماده ۱۸۷ و ابعاد اجرایی آن

بر اساس مفاد ماده ۱۸۷، سردفتران اسناد رسمی مجاز نیستند پیش از تسویه حساب کامل مالیاتی و دریافت «گواهی انجام معامله»، اقدام به ثبت، اقاله یا فسخ اسناد رسمی مربوط به معاملات املاک و سرقفلی نمایند. این گواهی پس از استعلام دفترخانه، ظرف مدت حداکثر ده روز و پس از تسویه بدهی‌های مالیاتی متنوعی از جمله مالیات نقل و انتقال قطعی، مالیات بر درآمد اجاره، خانه‌های خالی، اراضی بایر، حق واگذاری محل، مالیات شغلی و درآمد اتفاقی صادر می‌گردد.

مکانیسم حل اختلاف و تسریع در صدور گواهی (تبصره ۱)

یکی از چالش‌های رایج در معاملات، اختلاف مودی با اداره مالیات بر سر میزان مالیات تعیین‌شده است. تبصره ۱ به صراحت اعلام می‌کند که در صورت بروز اختلاف، پرونده باید خارج از نوبت در مراجع حل اختلاف مالیاتی رسیدگی شود. با این حال، اگر مودی بخواهد پیش از صدور رأی قطعی گواهی انجام معامله را دریافت کند، قانون این مسیر را باز گذاشته است: پرداخت مالیات مورد قبول مودی به همراه تودیع سپرده یا تضمین معتبر معادل مبلغ مابه‌الاختلاف، شرط لازم و کافی برای صدور فوری گواهی است.

تکالیف مراجع قضایی و صندوق دادگستری (تبصره ۲)

تبصره ۲ دامنه اجرای قانون را به احکام دادگاه‌ها نیز تسری می‌دهد. چنانچه مبالغ مربوط به حق واگذاری محل (سرقفلی) در صندوق دادگستری یا نهادهای مشابه تودیع شود، مقامات مسئول در هنگام پرداخت وجه به ذینفع، قانوناً مکلفند ابتدا استعلام لازم را از حوزه مالیاتی به عمل آورند، مالیات متعلقه را کسر کرده و مستقیماً به حساب وزارت امور اقتصادی و دارایی واریز نمایند.