تحلیل تخصصی ماده 4 قانون مالیات بر ارزش افزوده؛ راهنمای جامع معاملات نسیه، پیمانکاری و اوراق تسویه

ماده ۴‌ ـ مؤدي مكلف است حداكثر تا پايان ماهِ پس از انقضاي هر دوره مالياتي، كل ماليات و عوارضي را كه طي آن دوره به فروش كالا و يا ارائه خدمات توسط وي تعلق گرفته است، با رعايت تبصره (۲) اين ماده ‌و پس از كسر اعتبار مالياتي خود، به ترتيبي كه سازمان مقرر مي ‌كند، پرداخت نمايد.
تبصره ۱ ـ مطابق اين قانون، اصل بر نقدي بودن معاملات است؛ مگر اينكه نسيه بودن معاملات و دريافت و پرداخت‌ هاي مرتبط با آن در سامانه مؤديان ثبت شده و به‌ تأييد طرفين رسيده باشد. در مواردي كه معامله يا قرارداد در سامانه مؤديان ثبت نشده باشد، آن معامله يا قرارداد، نقدي تلقي مي ‌شود.
تبصره ۲ ـ در معاملات غيرنقدي نظير فروش اقساطي و اجاره به ‌شرط تمليك و قراردادهاي پيمانكاري و مشاوره‌ اي، تاريخ تعلق ماليات و عوارض همان تاريخ صدور صورتحساب است؛ لكن مؤدي با رعايت تبصره فوق مجاز است پرداخت ماليات و عوارض فروش اين نوع معاملات را تا زمان پرداخت ثمن معامله توسط خريدار يا مبلغ قرارداد توسط كارفرما، متناسباً، به تأخير بندازد و سازمان تا زمان پرداخت ماليات و عوارض فروش اين نوع معاملات توسط كارفرما يا خريدار، مؤدي را مشمول جريمه تأخير در پرداخت نخواهد كرد. در خصوص معاملات مذكور، تا زمان پرداخت ماليات و عوارض توسط خريدار، اعتبار مالياتي براي وي از اين بابت منظور نخواهد شد.
تبصره ۳ ـ كليه كارفرمايان موضوع ماده ‌(۵) قانون مديريت خدمات كشوري مصوب ۱۳۸۶/۷/۸ و ماده‌ (۲۹) قانون برنامه پنجساله ششم توسعه اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي جمهوري اسلامي ايران مصوب ۱۳۹۵/۱۲/۱۴ موظفند علاوه بر ثبت اصل قرارداد پيمانكاري، كليه پرداخت‌ هاي خود به پيمانكار را نيز در سامانه مؤديان ثبت نموده، همزمان با هر پرداخت، ماليات و عوارض متناسب با آن را به پيمانكار پرداخت كنند. چنانچه كارفرما از پرداخت ماليات و عوارض فروش خودداري كند، بعد از انقضاي مهلت قانوني، اصل ماليات و عوارض و جريمه ‌هاي متعلق به آن توسط سازمان از طريق عمليات اجرائي از كارفرما وصول و اصل ماليات و عوارض به حساب پيمانكار منظور خواهد شد.
تبصره ۴ ـ پيمانكاران و مهندسان مشاور موضوع اين ماده ‌مي ‌توانند از اوراق تسويه خزانه موضوع ماده‌ (۲) قانون رفع موانع توليد رقابت پذير و ارتقاي نظام مالي كشور مصوب ۱۳۹۴/۲/۱ و اوراق مالي اسلامي كه توسط دولت منتشر مي ‌شود (منوط به دريافت مستقيم از دولت) براي تسويه ماليات و عوارض خود استفاده نمايند. سازمان مكلف به پذيرش اين اوراق به عنوان ماليات و عوارض به ميزان ارزش تنزيل ‌شده آن (با نرخ حفظ قدرت خريد اسناد خزانه يا نرخ سود اوراق مالي ‌ـ اسلامي) متناسب با سالهاي باقي مانده تا سررسيد است. ميزان ماليات وصولي از اين محل به‌ عنوان عملكرد وصولي نقدي سازمان در سال پذيرش اوراق محسوب مي ‌شود. در اجراي اين تبصره سازمان مكلف است كه معادل سهم عوارض از پذيرش اوراق مذكور را از محل وصولي‌ هاي جاري به حساب عوارض شهرداري ‌ها و دهياري‌ هاي مربوط منظور نمايد.
تبصره ۵ ـ چنانچه وجه واردات خدمت در دوره يا دوره‌ هاي بعد پرداخت شود، ماليات و عوارض آن هم در همان دوره پرداخت مي‌ شود.

راهنمای کاربردی و نکات طلایی برای مودیان و کارفرمایان

• ✓ تایید دوطرفه معاملات نسیه: صرف صدور صورتحساب نسیه کافی نیست؛ جهت بهره‌مندی از عدم تعلق جریمه تاخیر (تبصره ۲)، معامله و نحوه پرداخت حتماً باید در سامانه مودیان به تایید طرف مقابل برسد.
• ✓ پذیرش اوراق تسویه بدون کسر غیرقانونی: سازمان امور مالیاتی مکلف به پذیرش اسناد خزانه دریافتی مستقیم از دولت با نرخ حفظ قدرت خرید است؛ محاسبه قیمت تنزیل بر عهده جدول قانونی تسویه است.
• ✓ مدیریت اعتبار مالیاتی خریداران: اگر خریدار هستید، تا زمانی که صورتحساب نسیه یا اقساطی را تسویه نکرده‌اید، ارزش افزوده آن را در اظهارنامه به عنوان اعتبار کسر نکنید تا دچار جریمه کتمان یا پذیرش نشدن اعتبار نشوید.
• ✓ اهرم تبصره ۳ علیه کارفرمایان دولتی: پیمانکاران می‌توانند در صورت عدم پرداخت مالیات توسط دستگاه‌های اجرایی دولتی، از سازمان امور مالیاتی تقاضای اجرای عملیات اجرایی مستقیم روی حساب کارفرما نمایند.

۱اگر معامله‌ای نسیه باشد ولی در سامانه مودیان ثبت نشود، وضعیت مالیاتی آن چگونه است؟

مطابق تبصره ۱ ماده ۴، اصل بر نقدی بودن معاملات است. در صورت عدم ثبت معامله یا قرارداد به عنوان نسیه در سامانه مودیان، آن معامله کاملاً نقدی فرض می‌شود و مودی ملزم به تسویه مالیات آن در پایان دوره بوده و مشمول جریمه تاخیر خواهد شد.

۲آیا به پیمانکارانی که کارفرمای آن‌ها صورتمجلس کارکرد را بپردازد اما ارزش افزوده را ندهد، جریمه تعلق می‌گیرد؟

خیر، طبق تبصره ۲ ماده ۴، پرداخت مالیات فروش تا زمان دریافت ثمن معامله یا مبلغ قرارداد از کارفرما به تاخیر می‌افتد و سازمان تا زمان دریافت وجه توسط پیمانکار، وی را مشمول جریمه تاخیر نخواهد کرد.

۳اگر کارفرمای دولتی مالیات ارزش افزوده پیمانکار را نپردازد، سازمان مالیاتی چه اقدامی انجام می‌دهد؟

بر اساس تبصره ۳، سازمان امور مالیاتی موظف است پس از انقضای مهلت قانونی، اصل مالیات و جرایم متعلق را مستقیماً از طریق عملیات اجرایی از حساب کارفرما وصول کرده و اصل مالیات را به حساب پیمانکار منظور نماید.

۴نحوه تسویه بدهی مالیاتی با اوراق مالی اسلامی و اسناد خزانه چگونه است؟

طبق تبصره ۴، پیمانکاران و مهندسان مشاور می‌توانند اوراق تسویه خزانه یا اوراق اسلامی (که مستقیماً از دولت دریافت کرده‌اند) را به ارزش تنزیل‌شده به سازمان ارائه دهند و سازمان مکلف به پذیرش آن به عنوان پرداخت نقدی است.